محمد هاشم آصف ( رستم الحكماء )
40
رستم التواريخ ( فارسى )
شود . « و در قلمرو ما از غنى و فقير ، از مرد و زن بايد كسب و پيشه داشته باشد و از غلهجات و حبوب و ثمرات و هرچه حاصل از زراعت آيد ، در چهار فصل ، پنج يك آنها را بايد به خزانهء پادشاه رسانند و هرچه از معدنها و دريا يا چيزهايى كه بىمالك است ، حاصل آيد ، حقّ پادشاه است . و هركه بميرد و بىوارث باشد ، وارثش پادشاه است . و هر منفعتى كه از كسب و پيشه و صنعت ، حاصل آيد ، پنجيكش را بايد به خزانهء پادشاه رساند . و معاملات شهرستان ، پنجيكش را بايد به خزانهء پادشاه رسانده شود . و هرچه وارد گمرك پادشاهى شود ، چهليك آن را بايد به خزانهء پادشاه رسانند . و در قلمرو ما در هر شهر يا قريهء عظيمى بايد بيمارخانه با طبيب حاذق و عملهجات و اخراجات از سركار دولت باشد . و بايد در هر شهرى عدد سكنه از مرد و زن و بزرگ و كوچك ، از غريب و بومى ، در دفتر پادشاهى نوشته باشد . و پادشاه بايد ضامن جان و مال و عرض كسانىكه در فرمانش باشند ، باشد و از عهدهء فساد آنها برآيد . « و در قلمرو پادشاه بايد شاهراهها را چنان بسازند كه راهروان ، آزار و ضرر و رنج نيابند ، خصوصا در شهرستانها ، كوچهها و خيابانها بايد زمينش هموار باشد و به جهت آب باران ، تدبيرها كنند كه راهروان ، آزار نيابند . « در همهء منازل قلمرو و در همهء كوچهها و بازارها بايد پاسبانان ، پاسبانى اموال مردم نمايند . و پادشاه بايد از صبح تا نيمهء روز به ديوانخانه بنشيند با هفت وزير باتدبير و [ به ] مهمسازى خلايق مشغول باشد و از نيمهء روز تا شام ، نايبش با نايبهاى هفت وزير ، مهمسازى خلايق نمايند . پادشاه بايد از روى عشق و محبت و دشمنى و كينهورزى و بوالهوسى و دلخواهى ، هيچ كارى نكند ، مگر به مشورت با عقلا و از روى مصلحت . « پادشاه بايد دروغ نگويد و وفا به عهد و ميثاق نمايد و بر روى كسى نخندد و خاين را به ملازمت نگاه ندارد و خطابش عتابآميز باشد و جزاى حسن خدمت و سوء خدمت را بدهد و بر همهء فرمانبرداران و پيروان ، پدر باشد و به عدل و احسان و قسط و